Η Λέσβος ζει και αναπνέει από την κτηνοτροφία. Τα αιγοπρόβατα, το γάλα και τα τυριά τους είναι σημαντικότατα γρανάζια της οικονομίας του νησιού κι όχι μόνο. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: Το 2025 παρήγαγαν 52.000 τόνους αιγοπρόβειου γάλακτος και περί το 5% της ΠΟΠ φέτας της χώρας. Από τα μέσα Μαρτίου οπότε και εμφανίστηκε το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού, το νησί βρίσκεται αντιμέτωπο με μια τεράστια υγειονομική κρίση, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την τοπική οικονομία. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά μεταδοτικό ιογενές νόσημα που προσβάλλει κυρίως βοοειδή, αιγοπρόβατα, χοίρους και ορισμένα άγρια δίχηλα ζώα, αλλά όχι τον άνθρωπο, και έτσι δεν αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία. Σε συνέχεια αυτού επιβλήθηκε αυστηρό lockdown σε όλα τα κτηνοτροφικά προϊόντα (κρέας, γάλα και τυρί), όχι λόγω ακαταλληλότητας των προϊόντων, τα οποία είναι παστεριωμένα, αλλά υπό τον φόβο η νόσος να εξαπλωθεί στην ηπειρωτική χώρα από τα λάστιχα των φορτηγών των μεταφορικών εταιρειών. Η οικονομία του νησιού βρέθηκε σε πολύ δύσκολη θέση, καθώς ενόψει των εορτών του Πάσχα θα σφάζονταν περίπου 70.000 αιγοπρόβατα, 25.000 εκ των οποίων θα εξάγονταν στην Ιταλία και στην Ισπανία για το Καθολικό Πάσχα.

Η τελευταία φορά που εντοπίστηκε στην Ελλάδα κρούσμα αφθώδους πυρετού ήταν το 2001. «Το νόσημα είναι κατηγορίας Α, επομένως με την πρώτη επιβεβαίωση εστίας απαιτείται άμεση εφαρμογή αυστηρών μέτρων ελέγχου και εκρίζωσης. Ο ιός παραμένει λιγότερο χρόνο στο περιβάλλον από την ευλογιά, όμως είναι πιο επιθετικός» ανάφερε σε πρόσφατο ρεπορτάζ στην Καθημερινή η Μαίρη Γιαννιού, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Διεύθυνσης Υγείας των Ζώων της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Ωστόσο και στην περίπτωση της ευλογιάς, το Υπουργείο είχε και πάλι ακολουθήσει τον δρόμο των θανατώσεων, αντί για την επιλογή του εμβολιασμού.

Το διακύβευμα για τον πρωτογενή τομέα

Η Βαρβάρα Γκιγκιλίνη, δημοσιογράφος και εκδότρια της Λεσβιακής εφημερίδας Πολιτικά Λέσβου, σε ένα από τα τελευταία editorial της, σκιαγραφεί τα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι παραγωγοί και τα εύγλωττα ερωτήματα που ανακύπτουν από την εφαρμογή πρωτοκόλλων που σχεδιάζονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνθήκες στο πεδίο. Όπως λέει: «Το ζήτημα της κτηνοτροφίας στη Λέσβο δεν είναι απλώς ένα τοπικό ή συγκυριακό θέμα. Είναι βαθιά πολυεπίπεδο και αγγίζει την οικονομία, την κοινωνία, την υγεία, την παραγωγή και τελικά την ίδια την ταυτότητα του νησιού. Είναι εύκολο, μέσα από γραφεία και πρωτόκολλα, να διατυπώνονται οδηγίες και μέτρα. Όμως η πραγματικότητα της παραγωγής είναι διαφορετική, εκεί όπου οι κτηνοτρόφοι και οι τυροκόμοι καλούνται να επιβιώσουν καθημερινά μέσα σε συνθήκες πίεσης, αβεβαιότητας και συχνά ανεπαρκούς κατανόησης της πραγματικής εικόνας στο πεδίο. Οι τελευταίες εξελίξεις με την υγειονομική κρίση στο ζωικό κεφάλαιο είχαν άμεσο και βαρύ αντίκτυπο. Τυροκόμοι της Λέσβου βρέθηκαν μέσα σε λίγες ημέρες να χάνουν εξαγωγές που είχαν χτιστεί για χρόνια, ενώ κτηνοτρόφοι είδαν ζώα να θανατώνονται, ακόμη και σε περιπτώσεις μεμονωμένων κρουσμάτων, στο πλαίσιο των προβλεπόμενων μέτρων. Η ζημιά, όμως, δεν είναι μόνο οικονομική, είναι βαθιά παραγωγική και ψυχολογική. Την ίδια ώρα, αναδεικνύεται ξανά το κρίσιμο ερώτημα των στρατηγικών επιλογών, εμβολιασμός, διαχείριση κρίσεων, ευρωπαϊκά πρωτόκολλα και το αν υπάρχει πραγματικά ένα εναλλακτικό σχέδιο (plan B) που να προστατεύει τόσο τη δημόσια υγεία όσο και τη βιωσιμότητα της παραγωγής, χωρίς να οδηγεί σε μαζικές απώλειες κοπαδιών και εισοδήματος».

Σε πλήρη απόγνωση οι ντόπιοι

«Ζητάμε να γίνει καθολικός εμβολιασμός των ζώων, όπως είχε γίνει και στην Κύπρο όπου το αντίστοιχο θέμα αντιμετωπίστηκε χωρίς εκτεταμένες θανατώσεις ζώων και χωρίς εμπάργκο των προϊόντων» μάς λέει στο τηλέφωνο ο βραβευμένος από τον «Γαστρονόμο» τυροκόμος Γιώργος Βασίλας, αναφερόμενος στο γεγονός πως η Κύπρος σε μια ανάλογη περίπτωση είχε προχωρήσει σε προστατευτικό – προληπτικό εμβολιασμό. Η κ. Μαρία Κωνσταντιδέλλη από το τυροκομείο Βασίλα συμπληρώνει: «Κανείς δε λέει όχι στη σφαγή αν πρόκειται για ζώα που νοσούν, αλλά υπό προϋποθέσεις. Ας ανοίξουν τα σφαγεία να αξιοποιήσουν τα θανατωμένα ζώα, υπό έλεγχο, κι ας τα μεταποιήσουν. Αυτή τη στιγμή συμβαίνει μια τεράστια δυσφήμιση της τοπικής παραγωγής της Λέσβου, μια εκτεταμένη καταστροφή του πρωτογενούς τομέα του νησιού. Θεωρώ ότι έρχεται το τέλος της οικογενειακής μας επιχείρησης, μιας και είμαστε καθετοποιημένοι. Υπάρχουν μεγάλες τυροκομικές εταιρείες που απασχολούν δεκάδες ανθρώπους, τι θα απογίνουν όλοι αυτοί; Δεν θα υπάρχει πρώτη ύλη… θα πούνε το τυρί τυράκι, και οι τιμές θα πάνε στον θεό».

Από τη μεριά του, ο κ. Αντώνης Καλδέλλης, ιδιοκτήτης του τυροκομείου Γαλακτοκομικά Μυστακέλλη και αντιπρόεδρος του Συλλόγου Τυροπαραγωγών Λέσβου, επισημαίνει: «Είναι ιδιαίτερα κρίσιμο να μείνουν τα τυροκομεία ανοιχτά και έτσι να τηρηθούν μέτρα βιοασφάλειας – να μην πετιέται το γάλα δηλαδή, και να το διαχειριστούμε στα τυροκομεία μεταποιώντας το με ασφάλεια, με παστερίωση και τυροκόμηση».

Όπως εξηγεί ο παλαίμαχος κτηνίατρος της Λέσβου και πρώην πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ Αιγαίου, Γιάννης Τσακίρης, «οι 250 τόνοι γάλακτος που παράγονται την ημέρα, αυτή τη στιγμή πετιούνται στον υδροφόρο ορίζοντα του νησιού, και παράλληλα με τις εκτεταμένες θανατώσεις των ζώων που θάβονται μαζικά, καταλαβαίνετε τι περιβαλλοντικό πρόβλημα δημιουργείται και πόσα υγειονομικά ζητήματα θα προκύψουν».

«Παράλογη η απαγόρευση εξαγωγής τυροκομικών από τη Λέσβο»

«Ο αφθώδης πυρετός δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο, παρά μόνο σε δίχηλα ζώα όπως βοοειδή, αιγοπρόβατα και χοίρους, και συνεπώς δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα κατανάλωσης από τους ανθρώπους, κρέατος και τυροκομικών από ζώα που νοσούν ή έχουν νοσήσει. Το πρόβλημα έγκειται καθαρά στο θέμα της μετάδοσης της νόσου σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όμως αυτό μπορεί να γίνει με δεκάδες τρόπους, όπως ακόμα και μέσω των ανθρώπων – οι οποίοι αν και δεν νοσούν, μπορεί να γίνουν φορείς» μας εξηγεί ο κ. Τσακίρης. Και συνεχίζει: «Με την παστερίωση δε ο ιός καταστρέφεται, το ίδιο συμβαίνει και με την ωρίμανση των τυριών. Είναι παράλογη η απαγόρευση εξαγωγής τυροκομικών προϊόντων. Λένε ότι η νόσος μεταφέρεται με τα υλικά συσκευασίας, όμως και με τους ανθρώπους συμβαίνει το ίδιο. Τι θα γίνει δηλαδή, θα απαγορεύσουν την έξοδο και των ανθρώπων από το νησί;».

Ο κ. Βασίλας βάζει άλλη μία διάσταση: «Υπάρχουν πολλά άγρια κατσίκια στο νησί. Με αυτά τι θα γίνει; Αυτά δεν θα εξακολουθήσουν να μεταδίδουν την ασθένεια; Θα βγούμε με τα δίκαννα να τα πυροβολούμε στα βουνά;».

Ένα άλλο κρίσιμο ζήτημα που ανακύπτει είναι ο κίνδυνος απώλειας του σπάνιου ζωικού κεφαλαίου της Λέσβου που μέχρι την εμφάνιση του αφθώδους πυρετού αριθμούσε περί τα 420.000 πρόβατα της παραδοσιακής ράτσας Λέσβου και περί τα 5.000 βοοειδή, ενώ το 2025 η παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος έφτασε στους 52.000 τόνους.

Τι μπορεί και τι πρέπει να γίνει σε αυτή τη φάση; Η κυβέρνηση επιμένει στο πρωτόκολλο της μαζικής σφαγής, οι παραγωγοί ζητούν εμβολιασμό. Ο κ. Τσακίρης μας δίνει τη δική του άποψη: «οι κτηνίατροι δεν είμαστε για να σφάζουμε ζώα, αλλά για να τα γιατρεύουμε. Αυτή τη στιγμή η νόσος που είχε αρχικά εντοπιστεί βορειοδυτικά, εντοπίζεται σε όλο το νησί και η ασθένεια μεταδίδεται προφανώς σε αρκετά κοπάδια. Επείγει να ολοκληρωθεί η επιδημιολογική διερεύνηση ώστε να εντοπίσουμε σε τι ποσοστό έχει φτάσει η αρρώστια στα ζώα. Αν και εφόσον διαπιστωθεί ότι είναι παρούσα σε όλο το νησί, τότε δεν είναι δυνατόν να σφαγιαστεί η μεγάλη πλειοψηφία των ζώων. Σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να μπούμε άμεσα σε καθεστώς εμβολιασμών, και για να γίνει αυτό θα πρέπει το Υπουργείο να βρίσκεται σε ετοιμότητα. Θέλει αρκετούς περισσότερους κτηνιάτρους που να ενεργήσουν στο πεδίο για να ολοκληρωθεί όσο πιο σύντομα γίνεται αυτή η διερεύνηση». Ο ίδιος πρότεινε την άμεση αναστολή των σφαγών για δέκα ημέρες, ώστε να γίνουν αιμοληψίες και να εκπονηθεί επιδημιολογική μελέτη, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μαζικούς εμβολιασμούς. Σύμφωνα με τη μέχρι τώρα ενημέρωση, προς το παρόν συνεχίζονται οι θανατώσεις ζώων, κι έχουν ελεγχθεί γύρω στις 250 εκτροφές από τις 3.000 στο σύνολο.

Η γραμμή της κυβέρνησης και το σχέδιο του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης

Σε ρεπορτάζ της «Κ», αναφέρεται ότι το περασμένο φθινόπωρο η Γερμανία δεν έκανε εμβολιασμό, αλλά θανάτωσε όλα τα δίχηλα ζώα εντός ζώνης δέκα χιλιομέτρων. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία προχώρησαν σε εμβολιασμό – η Σλοβακία έκανε κατασταλτικό χειρισμό, δηλαδή εμβολίασε όλα τα ζώα μέχρι να τα θανατώσει. Η Κύπρος, από την άλλη, έχει προχωρήσει σε προστατευτικό – προληπτικό εμβολιασμό, κάτι που ζητούν οι κτηνοτρόφοι στη Λέσβο. Η κυβέρνηση στην περίπτωση της Λέσβου επέλεξε τις μαζικές θανατώσεις ζώων αντί για εμβολιασμό για τον αφθώδη πυρετό, όπως ακριβώς γίνεται και με την ευλογιά. Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, ξεκαθάρισε ότι αν η Ελλάδα προχωρήσει σε εμβολιασμό, τότε κινδυνεύουν να σταματήσουν οι εξαγωγές ελληνικών προϊόντων, καθώς σύμφωνα με τους κανόνες της Ε.Ε., μια χώρα χάνει τον χαρακτηρισμό «ελεύθερη από αφθώδη πυρετό» ακόμα και με ένα κρούσμα, κι επίσης αν γίνει εμβολιασμός, οι τρίτες χώρες μπορούν να αρνηθούν να αγοράσουν προϊόντα. Με τον φόβο μη χαθούν αγορές στο εξωτερικό, οι επιλογές του υπουργείου είναι δύο: θανάτωση ζώων σε ακτίνα έως 3 χλμ ή θανάτωση και εμβολιασμός. Ο εμβολιασμός σημαίνει μπλόκο στις εξαγωγές, πτώση τιμών στο γάλα, προβλήματα στη διάθεση προϊόντων. Συνεπώς η γραμμή της κυβέρνησης είναι αυστηρά μέτρα, βιοασφάλεια και θανατώσεις όπου χρειάζεται

Ο Στρατής Κόμβος, γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Λέσβου λέει πως «η κυβέρνηση επικαλείται τα υγειονομικά πρωτόκολλα. Όμως δεν υπάρχει καμία ενημέρωση προς όλους εμάς τους εμπλεκόμενους, σχετικά με το τι σημαίνουν όλα αυτά, κι είναι εντελώς ανεξέλεγκτες οι κινήσεις τους. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Επισκέπτονται μια συστεγαζόμενη εκτροφή δύο κτηνοτρόφων, που τα ζώα τους φιλοξενούνται στην ίδια μάντρα. Στο ένα κοπάδι βρίσκουν θετικά κρούσματα και στον άλλο δεν βρίσκουν. Πώς μπορεί να συμβαίνει αυτό με μια τόσο μεταδιδόμενη νόσο; Είναι ανορθολογική η προσέγγισή τους. Κι επιπλέον σφάζουν ανεξέλεγκτα και θάβουν επιφανειακά. Όλα γίνονται πρόχειρα, πού είναι οι περιβαλλοντολόγοι; Βρωμάει ο τόπος εκεί που υπάρχουν θανατωμένα ζώα. Πώς θα δείξει ο κόσμος εμπιστοσύνη;». Η κ. Κωνσταντιδέλλη από το Τυροκομείο Βασίλα αναφέρει μάλιστα ότι «η περιοχή είναι βραχώδης, ο πληθυσμός των ζώων που ζητούν να σφαγιαστούν είναι πολύ μεγάλος, και στην ουσία δεν θάβονται επαρκώς».

Εξαγγελία για πακέτο οικονομικής στήριξης

Όσο για το πακέτο οικονομικής στήριξης στους πληγέντες από τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο, που ανακοινώθηκε από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, προβλέπει αποζημιώσεις για τα θανατωμένα ζώα, αποζημιώσεις για απώλεια εισοδήματος, ενίσχυση για το κόστος ζωοτροφών και ειδική αποζημίωση για το γάλα. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Κ», ο αρμόδιος υπουργός αναφέρει ότι στόχος των παρεμβάσεων είναι η στήριξη των παραγωγών, όχι μόνο για τις απώλειες στο ζωικό κεφάλαιο, αλλά και για τις ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις. Στο ίδιο άρθρο σημειώνεται ότι το υπουργείο αναφέρεται σε ευθύνες που οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση, λέγοντας ότι οι προειδοποιήσεις του αρμόδιου υπουργείου αγνοήθηκαν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Γνωστοποίησε επίσης ότι, κατόπιν συνεννόησης με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας η Λέσβος, εκτός από τη μετάβαση των δέκα κτηνιάτρων του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, θα ενισχυθεί με επιπλέον 13 στρατιωτικούς κτηνιάτρους, ενώ επτά ακόμη θα αποσταλούν σε γειτονικές περιοχές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, στο νησί έχουν καταγραφεί 43 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε 54 εκτροφές, ενώ έχουν θανατωθεί 9.439 αιγοπρόβατα και 257 βοοειδή στο πλαίσιο των μέτρων περιορισμού της νόσου.

«Δεν έχουμε πάρει καμία αποζημίωση από τις 17 Μαρτίου, οπότε και θανατώθηκε η πρώτη εκτροφή. Μας λένε ότι θα γίνει σε βάθος χρόνου. Είναι εντελώς αναξιόπιστοι, και θεωρούμε πώς όλο το παιχνίδι γίνεται για την υπεραξία των τοπικών προϊόντων και για να μη χάσουν ράφια από τρίτες χώρες. Πάνε να στραγγαλίσουν εμάς για να επιβιώσουν οι άλλοι», σχολιάζει ο κ. Κόμβος. Ο κ. Καλδέλλης εξηγεί ότι «σε συνέχεια των μέτρων που ανακοινώθηκαν στις 20 Απριλίου, δεν αναφέρεται καμία ρεαλιστική και άμεσα εφαρμόσιμη στήριξη σχετικά με τις επιχειρήσεις ζωοτροφών και τυροκομείων, και γενικά μεταποιητικών μονάδων άμεσα εμπλεκόμενων. Παρόλο που εξαγγέλθηκε η επιχορήγηση των 8 εκατομμυρίων, αυτή είναι άνευ αντικρίσματος, γιατί το ποσό αυτό έχει υπαχθεί στον κανονισμό de minimis (ενισχύσεις ήσσονος σημασίας). Άρα επί της ουσίας αυτά τα χρήματα δεν υφίστανται και θα πρέπει να τροποποιηθεί ο κανόνας για να εκταμιευθούν».

Οι πιο πρόσφατες εξελίξεις

Σύμφωνα με ανακοίνωση στα ΜΜΕ, ξεκίνησε σήμερα η διαδικασία για την υπό όρους απελευθέρωση των ώριμων τυροκομικών, και την εξαγωγή τους από το νησί, πάντα τηρώντας τα μέτρα βιοασφάλειας. Ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Γιάννης Ανδριανός τόνισε ότι η Κτηνιατρική Υπηρεσία έχει ήδη καταρτίσει ειδικό πρωτόκολλο βιοασφάλειας, για να μπορέσουν τα τυροκομικά προϊόντα να βγουν από το νησί, αλλά με ασφάλεια, λέγοντας ότι «το πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το προϊόν (το τυρί), αλλά οι συνθήκες μεταφοράς και οι συσκευασίες, ώστε να διασφαλιστεί ότι ο ιός δεν θα μεταφερθεί εκτός του νησιού». Αναμένουμε λοιπόν να δούμε τι μέλλει γενέσθαι, πώς και πόσο άμεσα θα προχωρήσει το νέο αυτό μέτρο.

ΠΗΓΗ